De toeslagenaffaire bepaalt nog steeds het leven van
Sayenne: ‘Ik geloof niet dat het einde in zicht is’
Opeens staan er twee agenten voor de deur van Sayenne, vanwege een boete van slechts 78 euro uit 2016. Ze wordt in een busje gestopt en naar een pinautomaat gereden. Het was dat óf twee dagen zitten. Voor de moeder, die slachtoffer werd van de toeslagenaffaire, haalt het bezoek onverwerkte trauma’s naar boven. Maar het wordt ook de reden voor haar om eindelijk over haar ervaring te praten: ‘Ik ben aan het overleven’.
Cock Rijneveen
Het duizelt al gauw als ze begint te vertellen. Een stroom aan woorden, soms onderbroken als er tranen opwellen en moeten worden weggeveegd, schetsen een beeld van haar volwassen leven. Tien jaar ten onrechte klemgezet door instanties, de belastingdienst voorop, die Sayenne Tolud en haar gezin zonder pardon en zonder mededogen achtervolgden.
Het klinkt surrealistisch. En als het bijna te onwaarschijnlijk wordt om goed te bevatten hoe ze leefde in de greep van de overheid knikt haar advocaat Milan Jans bevestigend dat het echt zo is en niet anders: ,,Te absurd voor woorden, ja.”
Gratis kinderopvang
,,Ik heb jaren met een gevoel van schaamte geleefd”, bekent Sayenne (33) op een gegeven moment. ,,Ik dacht lang dat ik iets doms had gedaan. Dat het mijn fout was. En ook in mijn omgeving namen ze het me destijds kwalijk. Hoe kun je je zoontje nu naar een gratis kinderopvang sturen, zeiden ze. Dat bestaat toch niet.”
Over alle ellende die de toeslagenaffaire teweeg bracht straks meer. De aanleiding om met haar verhaal naar buiten te treden is van recente datum, toen twee agenten op een namiddag nauwelijks verwerkte trauma’s uit haar verleden wreed openreten.
Ik had toen door alle schulden echt het geld niet om de tram te betalen
-Sayenne , Slachtoffer va de toeslagenaffaire
Ze stonden voor haar etagewoning in Rotterdam-Oost. ,,Er werd op de deur gebonkt, ik had de bel niet gehoord. Volgens hen stond er nog een boete open van 78 euro. Die moest ik direct voldoen of twee dagen zitten.” Het blijkt om een bekeuring uit 2016 te gaan, de donkerste periode in haar leven vanwege zwartrijden met haar zoon. ,,Ik had toen door alle schulden echt het geld niet om de tram te betalen.”
Volledig van de kaart
Die twee agenten deden gewoon huin werk, maar Sayenne staat hier in haar recht
-Milan Jans, Haar raadsman van Spiertz Advocaten
Omdat ze een erkend gedupeerde van de toeslagenaffaire is, had die boete allang moeten zijn kwijtgescholden. ,,Dat zei ik dus ook, maar daar hadden die agenten niks mee te maken. Uiteindelijk hebben ze me in een busje meegenomen naar een pinautomaat in de buurt. Mijn zoon zou zo thuiskomen van school. Toen heb ik het geld gepind.”
Volledig van de kaart blijft ze achter. Om in de weken erna haar wilskracht en doorzettingsvermogen terug te vinden om deze bizarre gang van zaken aan te kaarten. En nóg heeft ze momenten van twijfel of ze er wel goed aan doet om haar verhaal te vertellen, dat toch ook heel privé is. De twee agenten neemt Sayenne het niet kwalijk. ,,Zij doen ook maar hun werk.”
Dat is het, zegt haar raadsman Jans. ,,Voor de slachtoffers van de toeslagenaffaire”, legt hij uit, ,,is de SBN, de Sociale Bank Nederland, in het leven geroepen om hun schuldenproblematiek af te wikkelen. Alle schulden aan overheidsinstanties – en daar hoort het CJIB ook bij – zijn hen kwijtgescholden.” Hij noemt het ‘kafkaësk’, een woord dat staat voor hoe gewone burgers in nachtmerrieachtige situaties belanden door even onbegrijpelijk als absurd handelen van de overheid.
Wat is de toeslagenaffaire ook al weer?
,,Wat de overheid, in dit geval de gemeente Rotterdam, geeft met de ene hand neemt ze met de andere. Die agenten dachten: zo iemand kan wel van alles beweren, dat horen ze de hele dag. Die doen gewoon wat ze is opgedragen. Maar Sayenne staat hier in haar recht. Dat moet gewoon erkend worden.”
Succesvolle rechtszaken
Jans en zijn collega’s hebben meerdere succesvol gevoerde toeslagenaffairezaken op hun naam staan. Samen met Sayenne hebben ze besloten de gemeente Rotterdam te laten zien dat het systeem van genoegdoening nog steeds niet deugt. En dat die gemeente haar zaakjes echt beter moet regelen.
Ze weet het: ze is niet de enige. Alleen in Rotterdam zijn al tweehonderd moeders die exact hetzelfde is overkomen en slachtoffer werden van de praktijken van kinderopvang Sarafina. Die bood samen met de gemeente Rotterdam in 2013 een regeling aan voor gratis kinderopvang, speciaal voor studerende moeders zoals Sayenne die destijds op de Hogeschool Rotterdam zat. Vanwege onrechtmatigheden werd datzelfde Sarafina twee jaar later failliet verklaard. In 2021 stelde de SP over de gevolgen voor de ouders schriftelijke vragen in de gemeenteraad.
Achteraf bleek de crèche de ouderbijdrage in eigen zak te hebben gestoken
-Sayenne
,,Wij hadden”, legt Sayenne nu nog eens uit, ,,vrijstelling van de ouderbijdrage. Achteraf bleek de crèche dat geld in eigen zak te hebben gestoken. Daarom kreeg ik van de de belastingdienst aanmaningen om de vergoedingen terug te betalen en werd mijn toeslag on hold gezet. Zo ben ik in de schulden geraakt.” Ook dreigde ze van school te worden gestuurd en uit haar huis te worden gezet, wat uitliep op een burn-out.
Een eenzame strijd
Het is de korte versie van een lang verhaal. Duizenden anderen hebben iets soortgelijks meegemaakt. Sayenne praat emotioneel maar bevlogen over de houding van een reeks van overheidsinstellingen, van de belastingdienst tot schuldsanering. Tal van regelingen passeren de revue die de ene instantie heeft bedacht, maar waarvan de andere geen weet heeft.
Ze vertelt over loketten die alleen maar doorverwezen. Er zijn brieven en aanmaningen die haaks op elkaar staan. En ten slotte zijn er geluidsopnamen die bewijzen hoe pijnlijk het allemaal is. Het klinkt als een even hopeloze als eenzame strijd, hoewel helemaal niemand die kan zijn ontgaan.
De toeslagenaffaire behoort namelijk tot de grootste schandalen van Nederland, met vele tienduizenden gezinnen als gedupeerden. Zoals Sayenne, moeder van een zoon van 12 die niet beter weet dan dat zijn ouders zijn leven lang al worden achtervolgd door instanties die zich als nietsontziende bloedhonden in hun gezin hadden vastgebeten.
Heel slechte B-film
Ze voelt zich, zegt ze, de hoofdrolspeler in een wel heel slechte B-film. Met één verschil: normaal sta je na een uur of twee buiten, rond haar ontvouwt zich een horrorscenario waaraan zij zich maar niet aan weet te ontworstelen. Want de chaos en ellende van de toeslagenaffaire blijkt anno 2023 nog steeds haar leven te bepalen.
Sayenne wordt in bescherming genomen, maar tegelijkertijd door diezelfde gemeente ook weer aangepakt
-Milan Jans, Advocaat
Het leek voor haar een ‘meevaller’ dat ze woont in Rotterdam. De gemeente besloot in 2021, vooruitlopend op landelijke maatregelen, op eigen houtje de schulden van slachtoffers van de toeslagenaffaire af te lossen. Jans: ,,Sayenne en anderen kregen geld om in het geweer te komen tegen alle fraudebeschuldigingen. Ze wordt dus in bescherming genomen. Maar tegelijkertijd pakt diezelfde gemeente haar ook weer aan.”
Want financiële genoegdoening om hun leven op de rails te zetten, blijkt in de praktijk weerbarstiger. De Rotterdamse: ,,Dan krijg ik bijvoorbeeld een brief over kwijtschelding van gemeentelijke belastingen en vervolgens een aanslag van het waterschap.”
In de overlevingsmodus
Nogmaals, zegt ze, ze is bepaald niet de enige. Maar zij is wel iemand die strijdvaardig genoeg is om zich te blijven verzetten tegen ‘het systeem’. Hoeveel brieven ze niet heeft geschreven (de ene keer naar de Fiod, de andere keer naar het College voor de Rechten voor de Mens), bij hoeveel advocatenbureaus ze niet is langs geweest. De wijkcoach helpt haar waar die kan, de ombudsman Rotterdam-Rijnmond denkt met haar mee.
Ik heb niet het gevoel dat het einde in zicht is. Toch ga ik door tot alles terug is
-Sayenne, Slachtoffer van de toeslagenaffaire
Nieuwe tranen vullen haar ogen. ,,Ik zit in een overlevingsmodus. Daar kom ik tot de dag van vandaag niet vanaf. Ik weet niet wanneer ik aan mijn herstel kan beginnen.” Jans, haar raadsman: ,,We willen van de gemeente erkenning dat er fouten zijn gemaakt met kinderopvang Sarafina. We steunen Sayenne om de schade te verhalen bij alle instanties die erbij betrokken zijn geweest.”
Ze heeft, vindt ze, nu wel de juiste mensen om zich heen. Maar ze is sceptisch als het gaat om de vraag of het snel beter zal gaan. ,,Ik heb niet het gevoel dat het einde in zicht is. Toch ga ik door. Tot alles terug is waar ik recht op heb. Maar de verloren jaren… die krijg ik niet terug. Ik was 23 toen dit begon, nu ben ik 33. Mijn zoon heeft het van dichtbij meegemaakt. Die is voorgoed zijn geloof in een eerlijke overheid kwijtgeraakt.”
Ombudsman: ‘Het is een schandaal’
,,Het is geen affaire maar een schandaal.” Het is een van de eerste dingen die Marianne van den Anker, de Rotterdamse ombudsman, zegt in een reactie. Het geeft direct aan hoe zij erin staat. Ook de gemeente Rotterdam laat niet na haar steun te betuigen voor ‘haar enorme moed en kracht om haar verhaal te doen.’
Van den Anker denkt dat er veel meer slachtoffers van de toeslagenaffaire zijn in Rotterdam dan tot nu toe werd aangenomen. Niet ruim vijfduizend, ‘maar de laatste telling zou zo maar op acht- tot negenduizend mensen’ uit kunnen komen. ,,En dat maal drie of vier, wanneer je partners en kinderen meetelt.”
Uit alle gesprekken die zij met Sayenne en andere gedupeerden heeft gevoerd, weet ze: ,, Compensatie van het leed dat een familie is aangedaan, is heel belangrijk. Maar naast het geld gaat het zeker ook om erkenning en gezien worden. De gemeente moet overgaan tot het aanbieden van excuses.”
Andere jonge moeders
In Sayennes verhaal herkent ze dat van andere Rotterdamse jonge moeders. ,,Hoewel haar situatie complex is.” Tegelijkertijd meent ze dat de gemeente Rotterdam en met name de coaches die zijn aangesteld, hun best doen en veel anderen al hebben geholpen. Voor verbetering vatbaar noemt ze ‘de lokettenjungle’, waarin slachtoffers nog wel eens terecht komen.
Denk-wethouder Natasha Mohamed-Hoesein (armoedebestrijding en schuldhulpverlening) laat via haar woordvoerder weten dat de gemeente het ‘onrecht dat gedupeerden is aangedaan’ erkent. Maar zegt ook ‘geen rol te hebben gehad in het terugvorderen van toeslagen of het aanmerken van ouders als fraudeur’. Uit oogpunt van privacy kan de wethouder niet nader ingaan op de situatie van Sayenne.
Ombudsman Van den Anker weet wel: ,,Bij de gemeente zijn nu individuele ambtenaren aan de slag voor deze mensen. Dat maakt het inefficiënt. Maak collectieve afspraken. Zij verdienen een priority lane waardoor hun problemen versneld en met voorrang worden opgelost.”
